delta

Srpsko stočarstvo je neorganizovano, usitnjeno i tržišno neorijentisano

Srpsko stočarstvo je neorganizovano, usitnjeno i tržišno neorijentisano

Održivi farmski razvoj stočarstva je najbrži i najsigurniji način da sela ožive, da se razvijaju, a da se gazdinstva nasleđuju i mladi ostanu na selu.

U publikaciji „Perspektive razvoja sela i poljoprivrede u Srbiji do 2040.godine“ koju potpisuje grupa autora na čelu sa akademikom Draganom Škorićem, predsednikom odbora za selo Srpske akademije nauka i umetnosti (SANU) poseban deo posvećen je stočarstvu kao veoma važnoj, ali zapostavljenoj poljoprivrednoj grani. Donosimo deo iz ove publikacije u kojem je opisano stanje domaćeg stočarstva, kao i perspektive za njegov razvoj u budućnosti.

Stočarstvo u strukturi poljoprivrede

U pogledu zastupljenosti stočarstva u ukupnom agraru Srbije, u odnosu na evropske zemlje, ono znatno zaostaje. Zaostaje u pogledu ukupnog društvenog proizvoda u poljoprivredi, po broju grla na 100 ha poljoprivrednog zemljišta, količini proizvoda po jednom hektaru poljoprivrednog zemljišta, količini mleka po jednoj muznoj kravi, itd.
Sadašnje stanje gajenih životinja po vrstama pokazuje da je ukupno stočarstvo u proseku neorganizovano, usitnjeno i tržišno neorijentisano. Proizvodnja je uglavnom usmerena za potrebe domaćinstva, a manji deo (što ostane) za tržište.

Najveći broj gazdinstava u ukupnom broju (486.368) njih 413.792 gaji živinu, a najmanji broj 154.972 gazdinstava gaji ovce.

Najveći broj grla i uslovnih grla gaje gazdinstva regiona Šumadije i Zapadne Srbije. Goveda gaje 46,6%, a ovce 60% u ukupnom broju. Centar srpskog stočarstva, kroz vekove a i danas bio je i ostao u regionu Šumadije i Zapadne Srbije. Istovremeno, ovo je i naš najveći i vodeći centar autohtonih tehnologija u izradi sireva u salamuri, kajmaka i preradi mesa. Takođe, i ukupan broj gazdinstava je najveći u ovom regionu. Od ukupnog broja gazdinstava koja gaje goveda (177.252), 96.336 ili 54,3% pripada ovom regionu.

Stočarstvo u strukturi poljoprivredne proizvodnje

Godina

Biljni proizvodi

Stočarstvo

Ukupno

2000.

53,2

46,8

100

2005.

62,0

38,0

100

2010.

70,0

30,0

100

2015.

70,0

30,0

100

 

Kao što se vidi iz podataka, naše stočarstvo, apsolutno je ekstenzivno jer učestvuje samo sa 30% u ukupnoj poljoprivredi. Takođe, procenjena vrednost (2010., 2015. god.) realizovanih stočnih proizvoda je svega 1.750 miliona dolara, dok je izvoz ovih stočnih proizvoda sveden na minimum (oko 40 miliona dolara). Prema popisu poljoprivrede Srbije (2012. godine), brojno stanje po vrstama životinja za zemlju u celini i za regione.

Brojno stanje po vrstama životinja (grla)

Region

Goveda

Svinje

Ovce

Živina

Srbijа

908.102

3.407.708

1.736.490

26.711.000

Beograd

53.204

671.702

78.974

1.220.001

Vojvodina

252.434

1.399.526

271.764

11.916.520

Šumadija i Zapadna Srbija

421.759

851.391

1.041.328

9.071.644

Južna i istočna Srbija

188.685

654.748

318.465

4.257.278

 

Održivi farmski razvoj stočarstva je najbrži i najsigurniji način da sela ožive, da se razvijaju, a da se gazdinstva nasleđuju i mladi ostanu na selu. Ovo je istovremeno i najjeftinija državna investicija u razvoju ukupne privrede jer rešava ekonomski, ekološki, proizvodni, socijalni i bezbednosni interes za duži period, za buduće generacije.

Srpsko stočarstvo u budućnosti ne može da se posmatra izolovano. Njegov razvoj će zavisiti od ukupnog razvoja poljoprivrede i sela, okruženja, novih tehnika i tehnologija koje dolaze, broja stanovnika na planeti, globalizaciji u svetu i razume se, od naše organizovanosti i spremnosti da svoje potrebe i izazove u savremenom agroekološkom razvoju proizvodnje hrane prihvatimo i usavršavamo u interesu čoveka i prirodne sredine.

Prema tome, razvoj stočarstva u budućnosti naše zemlje treba da pođe od sledećih pretpostavki:

• korišćenje prirodnih, ljudskih i agroekoloških potencijala i razvijanja savremenog kontinuiteta integralnog agrarnog i ruralnog razvoja;
• povećanje obima, kvaliteta i zdravstveno ispravnih proizvoda koji će trajno obezbeđivati nacionalnu prehrambenu sigurnost;
• povećanje tehničko-tehnološkog nivoa, produktivnosti i konkurentnosti proizvodnje hrane;
• očuvanje zemljišta, voda, šuma, genetskog potencijala gajenih biljaka i životinja i ukupnog biološkog biodiverziteta – očuvanja životne sredine – održivi razvoj;
• uravnoteženost regionalnog razvoja i poštovanje područja, odnosno, rejona koji su najpodesniji za razvoj odgovarajućih poljoprivrednih delatnosti;
• obezbeđenje stabilnog domaćeg tržišta poljoprivredno-prehrambenim proizvodima, po obimu, hranljivoj vrednosti, zdravstvenoj ispravnosti, po optimalnim cenama – dostupnim svim slojevima društva, odnosno, prema realnoj kupovnoj moći potrošača hrane;
• povećanja konkurentnog izvoza hrane i stvaranja trajnog suficita namenjenog izvozu. Posebno koristiti prednosti izvoza proizvoda dobijenog sa brdsko-planinskog područja iz ekološke proizvodnje (organske);
• subvencije i državni podsticaji – budžetskih sredstava koja treba da budu usmerena u pravcu podsticanja tekuće proizvodnje, proizvodnje namenjene izvozu, deficitarne proizvodnje, tradicionalne proizvodnje, odnosno, na strukturne promene u ukupnoj poljoprivredi.

Prema našim predviđanjima, ukoliko se prihvate i implementiraju, odnosno sprovedu sve odgajivačke, agroekološke, agroekonomske i društvene – državne mere koje zahteva održiva stočarska proizvodnja (usaglašena sa potrebama domaćeg tržišta i jednog dela za izvoz) stabilan broj gazdinstava – odgajivača kao i stabilan broj grla po vrstama životinja, realno treba očekivati u periodu 2040. godine.

To znači da, uz ozbiljan strateški program razvoja stočarstva koji ima karakter državnog interesa, potrebno je vreme od oko 20-25 godina, da se proizvodnja organizuje, stabilizuje i obezbede potrebe domaćeg stanovništva u hrani i zadovolje zahtevi svetskog tržišta hrane.

Ovo je veoma odgovoran i krupan zadatak, podjednako važan za struku, farmere i državu. Bilo je dosta lutanja, javašluka i neodgovornosti, a vreme koje je pred nama ne dozvoljava nikakve eksperimente, improvizacije, čekanje da probleme i nedostatke reši vreme.
Zato je potrebno definisati osnovne potrebne pravce razvoja stočarstva, sela i ukupne poljoprivrede koji će se zasnivati na:
• interesima države za proizvodnju hrane;
• razvojnim mogućnostima područja (rejonizacije);
• tržištu (domaće i strano);
• rešavanju poseda gazdinstva (zemljište, životinje);
• očuvanju agro i ekosistema;
• osiguranju stabilnog dohotka gazdinstva;
• podršci za mala gazdinstva i mlade da ostanu na selu;
• stranim ulaganjima i vlasničkim odnosima; i
• znanju – obrazovanju farmera.

Oživljavanje i razvoj sela, i zadržavanje mladih na selu je prioritet svih prioriteta za seoske sredine preko ulaganja u programe razvoja poljoprivrednih gazdinstava, uvođenjem savremene tehnologije u proizvodnju, razvoju infrastrukture, ulaganja u proizvodnju, preradu, agroturizam i druge delatnosti radi ostvarenja većeg prihoda domaćinstva i kvalitetnijeg života na selu.

Državni uticaj je značajan, ali on ne sme i ne treba biti opredeljujući, odnosno da preraste u „dirigujuću proizvodnju hrane“. Država treba i mora da utiče na uslove privređivanja u poljoprivredi, ali na način da omogući – stvara ambijent a koji će opredeliti proizvođače hrane da na osnovu svog slobodnog opredeljenja, interesa, donose odluke šta će proizvoditi a što je u skladu sa ekonomskom, odnosno državnom agrarnom politikom. To znači da u ovakvim uslovima proizvodnje, proizvođači hrane slobodno odlučuju o svim pitanjima svog poslovanja, odnosno, o svom gazdinstvu.

Država nije proizvođač hrane ali mere koje preduzima značajno doprinose povećanju produktivnosti i ukupnoj efikasnosti gazdinstva, što omogućava da se gazdinstvo razvija i nasleđuje u održivom sistemu. Prema tome, strateško opredeljenje države je razvoj održive, ekološki prihvatljive farmerske produktivne i konkurentne stočarske proizvodnje koja ispunjava ekonomske, ekološke i međunarodne standarde.

Država treba da podstiče (određenim sredstvima iz budžeta) praktična, primenjena znanja i inovacije farmera u cilju povećanja produktivnosti konkurentnosti i ekonomičnosti, kao racionalno korišćenje resursa u proizvodnji. Državna strategija treba da se usmeri na brži razvoj ekološke proizvodnje stočnih proizvoda (mleko, meso, jaja, prerađevine), zdravstveno bezbednih i sertifikovanih proizvoda sa oznakom geografskog porekla za izvoz.

Naša sagledavanja i proračuni govore da bi u ovom periodu razvoja stočarstva do 2040. godine ukupan broj gazdinstava trebalo da se znatno smanji sa sadašnjih 486.295 gazdinstava koja se bave stočarstvom na 117.000. To znači da će se proizvodnja organizovati kod 44.000 robnih farmera koji bi se isključivo bavili stočarstvom i kod 73.000 gazdinstava koja, pored stočarstva, organizovala i drugu poljoprivrednu delatnost na gazdinstvu. Takvih gazdinstava ima u razvijenim zemljama sveta i Evrope.

Broj gazdinstava i broj grla po vrstama životinja (2040.godine)

Vrsta

Ukupan broj grla

Ukupan broj gazdinstava

Broj grla na gazdinstvu

Broj gazdinstava

Prosečan broj grla na gazdinstvu

Robna

Ostala

Robna

Ostala

Robna

Ostala

Goveda

1.150.000

47.000

950.000

200.000

22.000

25.000

43

8

Svinje

7.000.000

30.000

5.000.000

2.000.000

10.000

20.000

1.000

100

Ovce

2.600.000

20.000

2.000.000

600.000

10.000

10.000

200

60

Živina

32.000.000

20.000

20.000.000

12.000.000

2.000

18.000

10.000

666

Ukupno gazdinstava

-

117.000

-

-

44.000

73.000

-

-

 


UKUPNA VREDNOST STOČARSKE PROIZVODNJE
NA KRAJU 2040. GODINE


Vrednost ukupne stočarske proizvodnje na gazdinstvima robnih farmera (44.000) i na mešovitim gazdinstvima treba da iznosi 3 milijarde i 498 miliona evra. Vrednost proizvodnje na gazdinstvima robnih farmera 2.517.000.000 evra, a na gazdinstvima mešovite proizvodnje 981 miliona evra. U poređenju sa sadašnjim periodom (2010-2015) vrednost proizvodnje na kraju 2035-2040. godine treba da se poveća dva puta.

Ukupna vrednost stočarske proizvodnje (u mil.evra)

Vrsta

Mleko

Meso

Jaja

U mil. kg

Iznos u mil.evra

U 000 tona

Iznos u mil.evra

U mil.kom.

Iznos u mil.evra

Goveda

3.000

1.200

175

560

-

-

Svinje

-

-

508

1.239

-

-

Ovce

55

27

30

104

-

-

Živina

-

-

120

216

2.400

240

Ukupno

3.055

1.227

833

2.119

2.400

240


Posmatrano po vrstama životinja najveću vrednost u iznosu od 1.672 miliona evra treba da ostvare gazdinstva koja gaje goveda, zatim slede gazdinstva koja gaje svinje sa iznosom od 1.239 miliona evra, živinarstvo sa 456 miliona evra dok je vrednost proizvodnje najmanja u ovčarstvu i iznosi 134 miliona evra. (Lazarević, 2017).

Poslednja izmena
Vojvodina Agrar
Poljoprivrednik
NS tim
Savet za stampu
Poljoprivreda info
Poljosfera