ravago

Stari zanati - prošlost Novog Sada

Stari zanati - prošlost Novog Sada

Brojne zanatlije udružene u esnafe izgradile su Novi Sad, pa čak i dale novac da dobije status slobodnog kraljevskog grada, a danas o njihovom postojanju svedoče samo prezimena Pinter, Kolar, Kapamadžija, Abadžija ili Kovač i nazivi ulica poput Lončarske i Hlebarske, kao i postojanje velelepnog Zanatskog doma. Starih majstora danas ima malo i to uglavnom u haustorima Zmaj Jovine i Dunavske, kao i u Jevrejskoj i Poštanskoj ulici.

Zanatskih radionica u Novom Sadu danas ima malo, a u njima se uglavnom prave suveniri, jer su ručni radovi cenjeni među turistima. Neki donedavno jaki esnafi više i ne postoje, jer ima svega nekoliko brica, obućara, krznara, krojača i zlatara koji neguju tradicionalni majstorski zanat, a, prema istorijskim izvorima, u Novom Sadu je krajem 18. veka živelo oko 8.000 stanovnika, a polovina njih bili su zanatlije.

-Centar grada izgradile su zanatlije. Ulice poput Miletićeve, Njegoševe ili Trga Marije Trandafil bile su deo zanatske četvrti, a koliko su zanatlije bile uticajne, svedoči i velelepna zgrada Zanatskog doma, ali i imena poznatih Novosađana koja su podržavali zanatlije u izgradnji doma poput Marije Trandafil ili Jovana Jovanovića Zmaja - kaže Stevan Zarin, predsednik Sekcije umetničkih starih zanata u Udruženju trgovaca Novog Sada.


U pojedinim haustorima Zmaj Jovine i Dunavske ulice i danas se može naći poneki naslednik starih majstora - krznar i berberin, a Jevrejska ulica, iako zauzeta brojnim lokalima i buticima, ostala je ulica sa najviše zanatskih radnji, pa u njoj još ima kudeljara, knjigovezaca, pečatorezaca, voskara, časovničara, staklorezaca... Poštanska ulica je, osim starog izgleda, sačuvala i zanate poput šeširdžije i krznara, kao i prodavnice instrumenata gde se prodaju i prave instrumenti po narudžbini.

-Mnogo zanata je nestalo poslednjih decenija. Naprimer, nema više lončara, a na njih samo podseća Lončarska ulica. Miletićeva ulica nekada se zvala Hlebarska, a danas u Novom Sadu praktično nema nijednog zanatlije koji hleb pravi kako se to nekada radilo - kaže Zarin.

On dodaje da nema više ni jorgandžija, kolara, bačvara, pintera, asurdžija, vunovlačara i drndara, kao ni bojadžija, sodadžija i bozadžija.
Nagli razvoj Novog Sada započeo je u 18. veku upravo zahvaljujući esnafskom zanatstvu i trgovini, tako da Novi Sad krajem tog veka postao najjači ekonomski centar na jugu Ugarske. Pred Drugi svetski rat u Novom Sadu koji je imao 70.000 stanovnika registrovana je 1.671 zanatska radnja, a zabeleženo je da postoje, između ostalih, dugmetari, sajdžije, brodari, kovači noževa, rukavičari, štavljači, štampari, staklari, kujundžije, gipsari, bombondžije...
Alati mnogih starih zanatlija mogu se videti samo u muzejima, a jedna od postavki starih zanata nalazi se i u Muzeju grada.

-Obućari i krznari imali su jake esnafske organizacije u Novom Sadu, pa su kontrolisali kretanja na tržištu i zajednički utvrđivali cene. Današnja slika je potpuno drugačija, jer u Novom Sadu rade svega tri ili četiri krojačke radnje koje mogu da vam skroje odelo od glave do pete. Zlatare su postali butici zlata, a nema više ni berbernica u kojima se može odigrati partija karata i popričati sa ljudima. Sa nestankom starih zanatlija nestala je i draž kupovine i trgovine - ističe Stevan Zarin.

Jedan od predstavnika stare zanatske škole je majstor Mića Pakuševski u Jevrejskoj ulici koji nudi standardne berberske usluge: brijanje, šišanje i pranje kose uz nezaobilazno ćaskanje sa mušterijom.

Novosađanka Zorica Popov pre sedam godina počela je da radi na razboju i danas ima tkačku radionicu "Etno", a od prošle godine ima i polaznike kursa za ovaj stari zanat.
- Ručni radovi su veoma cenjeni, ali na žalost teško ljudi dolaze u dodir sa starim zanatima, odnosno zanatskim proizvodima. Zanatstvo je danas u tesnoj vezi sa turizmom - kaže Zorica Popov

(Blic)

Poslednja izmena
Pročitano 1534 puta
Prethodni članak
Pivo iz kućnog kazana
eu
Poljoprivrednik
NS tim
Savet za stampu
zagreb velesajam